Հայաս­տա­նի տա­րած­քում աշ­խար­հագ­րա­կան հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րը կա­տար­վել են ան­հի­շե­լի ժա­մա­նակ­նե­րից: Այդ են վկայում բա­բե­լո­նյան, ա­սո­րա­կան և ու­րար­տա­կան սե­պա­գիր ար­ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րը: Հայ­կա­կան լեռ­նաշ­խա­րհ այ­ցե­լել և ու­սում­նա­սի­րու­թյուն­ներ են կա­տա­րել հույն հայտ­նի գիտ­նա­կան­ներ Հե­րո­դո­տո­սը, Քսե­նո­ֆո­նը, Ստ­րա­բո­նը և Պտ­ղո­մե­ո­սը (Ք.ա. V-l դդ.): Հայ հե­ղի­նակ­նե­րի աշ­խա­տու­թյուն­նե­րից աշ­խար­հագ­րա­կան տե­ղե­կու­թյուն­­ներ և վեր­լու­ծու­թյուն­ներ են պա­րու­նա­կում հատ­կա­պես Մով­սես Խո­րե­­նա­ցու «­Հայոց պատ­մու­թյուն» (V դ.) և Ա­նա­նի­ա Շի­րա­կա­ցու «Աշ­խար­­­հա­ցույց» (Vll դ.) գր­քե­րը: Ա­նա­նի­ա Շի­րա­կա­ցու աշ­խա­տա­նք­նե­րում ա­ռա­ջա­րկ­ներ են ար­վում Հայաս­տա­նի վար­չա­տա­րած­քային բա­ժան­ման վե­րա­բե­րյալ, տր­վում են լեռ­նագ­րա­կան, կլի­մայա­կան, ջրա­բա­նա­կան և կեն­սա­աշ­խար­հագ­րա­կան բնույ­թի նկա­րագ­րու­թյուն­ներ:

Հա­մե­մա­տա­բար նոր ժա­մա­նակ­նե­րում` սկ­սած XlX դա­րից, Հայ­կա­կան լեռ­նաշ­խար­հի աշ­խար­հագ­րա­կան հե­տա­զո­տու­թյուն­ներ սկ­սել են կա­տա­րել արևմ­տաեվ­րո­պա­կան և ռուս գիտ­նա­կան­նե­րն ու ճա­նա­պար­հո­րդ­նե­րը (Ի. Շո­պեն, Հ. Ա­բիխ. Հ. Լի­նչ և այլք): Մի­նչ­խո­րհր­դային շր­ջա­նում հայ հե­ղի­նակ­նե­րի աշ­խար­հագ­րա­կան աշ­խա­տա­նք­նե­րը հիմ­նա­կա­նում կա­տար­վել են Հայաս­տա­նից դուրս ե­ղած գաղ­թա­վայ­րե­րում, մշա­կու­թային կե­նտ­րոն­նե­րում, հատ­կա­պես Վե­նե­տի­կի Մխի­թա­րյան մի­ա­բա­նու­թյու­նում (Ղ. Ա­լի­շան, Ղ. Ին­ճի­ճյան և ու­րիշ­ներ):

­Հայաս­տա­նի բնու­թյան, բնակ­չու­թյան և տն­տե­սու­թյան, դրա­նց ա­ռան­ձին բա­ղադ­րիչ­նե­րի ճյու­ղային և հա­մա­լիր տա­րած­քային աշ­խար­հագ­րա­կան հե­տա­­­զո­տու­թյուն­նե­րի ա­մե­նա­բուռն ժա­մա­նա­կա­շր­ջա­նը խո­րհր­դային և հետ­­խոր­հր­դային տա­րի­նե­րն են: Այդ ժա­մա­նա­կա­շր­ջա­նում աշ­խար­հա­գրա­գետ­նե­րն ակ­տիվ մաս­նակ­ցու­թյուն են ու­նե­ցել ՀՀ-ի հա­մար կեն­սա­կան նշա­­նա­­կու­թյուն ու­նե­ցող բա­զում հիմ­նա­խն­դիր­նե­րի լուծ­մա­նը, ո­րո­նք վե­րա­բե­րում են վար­չա­տա­րած­քային բա­ժան­մա­նը, բնօգ­տա­գո­րծ­մա­նը և բնա­պահ­պա­նու­թյա­նը, բնակ­չու­թյան և տն­տե­սու­թյան ար­դյու­նա­վետ տե­ղա­­­բա­շխ­մա­նը, ՀՀ տա­րա­ծա­շր­ջան­նե­րի հա­մա­լիր սո­ցի­ալ-տն­տե­սա­կան զար­գաց­մա­նը: